«Tunataka Tu Kujua Ukweli.» Familia Tatu za Kikenya Kuhusu Yale Ambayo Vita vya Urusi Vimeziwatendea.

Shadrack Wafula Matofari, 27, aliondoka kwenda Urusi mwezi Julai 2025 akiamini alikuwa amepata kazi. Alikuwa amefunzwa uzimaji moto na alikuwa amesubiri kwa muda mrefu ajira ya kudumu. Mtu aliyemfahamu alimwelekeza kwa wakala aitwaye Global Face Human Resource. Walikuwa na ofa ya nje ya nchi. Aliikubali.

Kaka yake Barasa alijaribu kumshawishi aache. Matofari alikuwa amedhamiria.

Kabla ya kuondoka kwenda mstari wa mbele baada ya wiki nne za mafunzo ya kivita, Matofari alituma ujumbe wa mwisho: "Tunaenda kwenye operesheni. Tutakuwa nje ya mtandao kwa muda. Sitapatikana kwa takribani mwezi mmoja baada ya mafunzo. Tutakaporudi, nitakupigia simu."

Simu haikuja kamwe. Ilikuwa zaidi ya mwaka mmoja uliopita.

"Huo ndio ulikuwa mwisho wa mawasiliano kati yake na mimi. Sijawahi kusikia habari zake tena," Barasa, kaka yake, aliiambia The Standard.

Waliopotea

Mnamo Machi 2026, serikali ya Kenya ilithibitisha rasmi kwamba Matofari alikuwa Amepotea Vitani, ikipitisha mawasiliano kutoka Wizara ya Mambo ya Nje ya Urusi kupitia Ubalozi wa Kenya Moscow. Muda mfupi baadaye, maofisa wa Urusi waliomba nyaraka za ndugu wa karibu na maelezo kwa ajili ya uchakataji wa fidia. Familia iliwasilisha kila kitu mwezi Aprili 2026.

Hakujakuwa na mawasiliano tangu wakati huo.

Kabla ya kila mwezi kuisha, Barasa hutuma barua pepe kwa ubalozi. Jibu tofauti haliji kamwe.

"Baadhi wamethibitishwa kufa, na familia zao zimeambiwa kwamba ndugu zao wamefariki, lakini hawajapokea hata miili yao," Barasa alisema. "Tunataka tu kujua ukweli. Ni nini kilimpata na yuko wapi?"

Matofari alikuwa ameahidiwa mshahara wa kila mwezi wa shilingi 330,000 za Kenya (~2,500 USD) na malipo ya kukamilisha ya shilingi milioni 2 (~15,400 USD) baada ya mwaka mmoja. Alikuwa pia ameahidiwa uraia wa Urusi, uwezekano wa kuwaleta wanafamilia Urusi na makazi ya serikali. Gharama zake - vipimo vya kimatibabu, nauli ya ndege, malazi - zote zilgharamiwa na mwajiri. Washirika wawili wa Global Face Human Resource tangu hapo wamekamatwa na kufikishwa mahakamani.

Taarifa Zinazokinzana

Martin Macharia anaelezewa na The Standard kuwa inaripotiwa alikuwa mhanga wa kwanza wa Kikenya wa vita hivyo. Mke wake, Grace Gathoni, anasema bado hajui kama yu hai au amekufa.

Macharia aliondoka Kenya mwaka 2025 baada ya kuahidiwa kazi ya udereva, na akajikuta mstari wa mbele. Mkataba wake wa mwaka mmoja ulipaswa kuisha mwezi Oktoba 2025. Kile ambacho mke wake, Gathoni, ameambiwa tangu wakati huo kimebadilika mara kwa mara - kwanza kwamba amekufa, kisha kwamba bado yuko kambini nchini Urusi, kisha, mwezi Julai 2026, kwamba amewekwa katika kundi la Waliopotea Vitani.

"Nilipokea hadithi tofauti kuhusu mume wangu, na inachanganya. Mwanzoni nilisikia kwamba amekufa, kisha Wizara ikasema yuko kambini, na sasa amepotea vitani. Hadi sasa sijui kama amekufa au yu hai," Gathoni aliiambia The Standard.

Analea watoto wao peke yake. "Maisha yamekuwa magumu sana kwangu na familia yetu. Nimekuwa nikijaribu kuwahudumia watoto wangu peke yangu, lakini ni vigumu sana. Ningetamani kupata mawasiliano ya wazi kuhusu mume wangu yuko wapi."

Mazishi ya Kiishara

Oscar Mutoka Khagola aliuawa katika vita vya Urusi na Ukraine mwezi Agosti 2025. Kifo chake hatimaye kilithibitishwa na serikali ya Urusi kupitia serikali ya Kenya. Mwili wake unashikiliwa Rostov-on-Don, jiji la kusini mwa Urusi lenye maghala makubwa ya maiti ya kijeshi.

Haukurudishwa kamwe nyumbani.

Baba yake, Charles Mutoka Khagola, alifanya maombi ya mara kwa mara kwa serikali ya Kenya na ubalozi kwa ajili ya msaada. Hakuna kilichokuja. Miezi tisa baada ya kifo cha mwanawe, mwezi Mei 2026, familia ilifanya mazishi ya kiishara.

"Tuliiomba serikali itusaidie kurudisha mwili, lakini hatukupata msaada wowote. Pia tulitafuta msaada kutoka ubalozini, lakini hakuna kilichopatikana. Sikuwa na chaguo lingine ila kufanya mazishi ya kiishara," Mutoka alisema.

Hajapata fidia yoyote kutoka Urusi, na hajaarifiwa rasmi kuhusu mipango yoyote ya fidia.

Takwimu

Katibu Mkuu wa Masuala ya Diaspora, Roseline Njogu, aliripoti mwezi Julai 2026 kwamba Wakenya 289 wameajiriwa katika jeshi la Urusi, huku angalau 69 wakiwa wamethibitishwa kufa au kupotea vitani. Tangazo la serikali la tarehe 25 Juni 2026 liliweka idadi iliyothibitishwa ya walioandikishwa kuwa 308. Kufikia tarehe hiyo, Wakenya 19 walikuwa wamethibitishwa kufa na 32 walikuwa wamewekwa rasmi katika kundi la Waliopotea Vitani.

Ubalozi wa Kenya Moscow umepokea maombi 38 kutoka serikali ya Urusi ya maelezo ya ndugu wa karibu wa waathirika waliouawa au waliopotea. Wakati wa ziara ya Katibu Mkuu wa Baraza la Mawaziri, Musalia Mudavadi, huko Moscow mwezi Machi 2026, yeye na mwenzake wa Urusi walifikia makubaliano ya kuharakisha malipo ya fidia kupitia njia za kidiplomasia. Fidia, itakapokuja, itatolewa na mamlaka za Urusi moja kwa moja kwa mwakilishi wa familia aliyeteuliwa.

Urusi Inavyofanya na Miili

Mradi wa I Want to Live, unaofuatilia raia wa kigeni katika majeshi ya Urusi, umetambua raia wa Kiafrika 2,984 kutoka nchi 40 waliosaini mikataba na jeshi la Urusi, ambao kati yao 485 wamethibitishwa kuuawa. Miongoni mwao ni Wakenya 59 - takwimu ambayo mradi unaielezea kama kiwango cha chini kilichothibitishwa, ukionya kwamba idadi halisi huenda ni kubwa zaidi.

Ripoti ya mradi huo inaeleza kinachotokea waajiriwa wa Kiafrika wanapokufa: "Miili kwa kawaida huandikishwa kama iliyopotea badala ya kuthibitishwa kufa. Katika visa ambavyo maiti hupatikana, huchomwa au kuzikwa nchini Urusi. Familia hazijulishwi. Kurudishwa nyumbani hakupangwi."

Pia inaeleza kwamba waajiriwa wa Kiafrika hupangiwa kwa utaratibu operesheni za mashambulizi ya moja kwa moja zenye viwango vidogo vya kunusurika, na wanapouawa, "vifo vyao havisababishi shinikizo lolote la kisiasa ndani ya Urusi. Hakuna maombolezo ya umma, hakuna habari kwenye vyombo vya habari, hakuna uwajibikaji wa ndani."

Kwa familia kama za Barasa, Gathoni na Mutoka, mwenendo huo una maana halisi: zinaachwa kutuma barua pepe za kila mwezi, kulea watoto peke yao na kuzika majeneza matupu huku zikisubiri majibu ambayo serikali za pande zote mbili hazijayatoa.

Nafasi ya Kutoka Ukiwa Hai 

Watu waliovutiwa kuingia katika jeshi la Urusi wana nafasi ya kuepuka hatima ya kusikitisha ya wahusika wa ripoti hii kupitia mradi wa "I Want to Live". Soma maelezo zaidi hapa.