Waliachwa Wafe: Waganda 79 Waliolaghaiwa Kwenda Mstari wa Mbele wa Urusi - Familia Zasubiri Miezi Saba Bila Jibu Kutoka Kampala au Moscow

Angalau raia 79 wa Uganda wamelaghaiwa kuingizwa katika mzozo wa Urusi na Ukraini kupitia mipango danganyifu ya usafirishaji wa nguvu kazi nje ya nchi, huku baadhi wakithibitishwa kufariki na wengine wakiwa hawajulikani walipo mstari wa mbele. Uchunguzi huo, uliochapishwa na gazeti la Daily Monitor la Uganda tarehe 9 Juni 2026, unaonyesha kuwa familia zilizowasilisha maombi rasmi kwa Serikali ya Uganda na Ubalozi wa Urusi jijini Kampala miezi saba iliyopita zimekutana na ukimya wa kiutawala.

Angalia pia: wasifu wa raia wa Uganda aliyetekwa na kuwekwa kizuizini nchini Ukraini

"Tumepita ofisi hadi ofisi, lakini hakuna msaada uliopatikana," alisema Innocent Kato, mratibu mwenza wa chama kinachowakilisha jamaa wa waliopotea, akizungumza na Daily Monitor. "Hatujui ni nini kilichowapata watu wetu. Hatujui kama wako hai au wamekufa. Tuliandika kwa Wizara ya Jinsia, Kazi na Maendeleo ya Jamii, lakini hatujapata jibu lolote la kuridhisha."

Kutokana na kutokuwepo kwa taarifa rasmi kutoka Kampala au Moscow, familia zimelazimika kutegemea mitandao ya kijamii ili kujua hatima ya wapendwa wao. "Jamaa wa watu waliouawa walipata habari kupitia Facebook na WhatsApp. Tulitumiwa picha za maiti zilizokatwakatwa za wapendwa wao, jambo lililotuacha tukiwa na majeraha ya kisaikolojia na kuhangaika, lakini hakuna anayetusaidia," aliongeza Kato.

Wizara ya Mambo ya Nje ya Uganda imethibitisha kuwa takriban Waganda 79 wanajulikana kuwa wamesukumwa kuingia katika eneo la mzozo kupitia Urusi. Ikiwa imekiri kuwa idadi isiyobainishwa wamefariki, maafisa wa serikali wamekiri kuwa kwa sasa hawawezi kurejesha nchini miili ya raia waliofariki katika maeneo ya mapigano makali.

Zimbabwe yachukua hatua - Uganda haifanyi hivyo

Wakati Kampala imesalia kimya, nchi nyingine za Kiafrika zinachukua hatua. Jumatatu, mamlaka za Zimbabwe zilimkamata Leonid Koftov, raia wa Urusi, katika Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Robert Gabriel Mugabe mjini Harare — akikamatwa alipokuwa akijaribu kupanda ndege pamoja na mwanamume mmoja wa Zimbabwe ambaye alidaiwa kumhamasisha kwenda vitani. Koftov aliwekwa mashtaka chini ya Sheria za Zimbabwe za Usafirishaji Haramu wa Binadamu na Sheria za Kazi. Mahakama ilisikia kuwa alikuwa amemshughulikia kijana huyo viza ya kielektroniki ya Urusi, tiketi za ndege, na uhifadhi wa hoteli. Kukamatwa huko kulifanyika muda mfupi baada ya Harare kuthibitisha kuwa raia 18 wa Zimbabwe walikuwa tayari wamefariki katika mistari ya mbele ya Ukraini.

Ahadi ya waziri anayeingia madarakani

Waziri anayeingia wa Jinsia, Kazi na Maendeleo ya Jamii wa Uganda, Luteni Jenerali Henry Tumukunde, alikiri mgogoro huo na kuahidi kuvunja mitandao ya usafirishaji haramu wa binadamu iliyojificha kama makampuni halali ya usafirishaji wa nguvu kazi nje ya nchi. Akizungumza baada ya uchunguzi wake wa kibunge, aliahidi ukaguzi mkali wa historia ya waajiri wa kigeni na mashirika ya uajiri yanayoshughulikia raia wa Uganda.

"Tunataka kuangalia uwezo na umahiri wa mtu, hasa mahali anapokwenda, na kuelewa kama anafaa kwa majukumu ya mahali pale mpya," alisema Tumukunde.

Mtandao uliowekewa vikwazo

Shinikizo la kimataifa linaongezeka. Uingereza na Umoja wa Ulaya wameweka vikwazo dhidi ya watu binafsi na taasisi zaidi ya kumi na mbili wanaotuhumiwa kulaghai wanaume na wanawake wa Kiafrika kwenda Urusi. Ripoti ya kiintelijensia iliyotolewa pamoja na vikwazo hivyo ilifichua mfumo uliogawanyika kwa jinsia: vijana wa kiume wanatumwa moja kwa moja maeneo ya mapigano, vijana wa kike wanasafirishwa kufanya kazi chini ya masharti ya kulazimishwa katika kiwanda cha ndege zisizo na rubani cha Alabuga [kiwanda cha utengenezaji silaha kilichoko Tatarstan — Mhariri] katika sehemu ya magharibi ya Urusi.

Miongoni mwa wale walioekwa vikwazo tarehe 5 Mei 2026 alikuwemo Michel Ateba, raia wa Cameroon-Ufaransa na Mkurugenzi Mtendaji wa Enangue Holding, anayetuhumiwa kutangaza waziwazi mpango wa Alabuga Start na kuripotiwa kujigamba kwa waandishi wa habari kuwa kampuni yake ililipa ada za pasipoti kwa angalau vijana 40 waliotoka katika mazingira ya umaskini. Wengine walioekwa vikwazo ni Elmir Saifullin, Savsan Yusupova, Anastasia Barysheva, na Konstantin Trifonov - wote maafisa wakuu wa rasilimali watu waliosafiri kwenda Afrika kuajiri wafanyakazi. Watendaji wengine walioekwa vikwazo kwa kusafirisha kiharamu raia kutoka Cuba, Iraq, Bangladesh, India, Morocco, Yemen, Ivory Coast, na Syria ni pamoja na Polina Azarnykh, Abid Abid, na Elena Smirnova.

Kenneth Oloka, Mkurugenzi Mtendaji wa Kyeyo Initiative Uganda - shirika linalotetea haki za wafanyakazi wahamiaji wa Uganda - alikaribisha vikwazo hivyo lakini akasema havitoshi. "Vikwazo vinasaidia, lakini havitoshi. Serikali zinapaswa kwenda mbali na kuwakamata washirika wa ndani wa watu hawa katika nchi mbalimbali. Wasafirishaji hawa haramu hawafanyi kazi peke yao; wana mitandao ya ndani hapa hapa Kampala inayowezesha usajili na kuondoka kwa vijana wetu."

Uganda si peke yake. Zaidi ya nchi 20 katika Kusini mwa Dunia zimeripoti raia wao wamepotea au kuuawa nchini Urusi. Afrika Kusini, Kenya, Nigeria, Ghana, Misri, Sri Lanka, na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo zote zimeonekana kwa uzito katika orodha ya nchi chanzo za usafirishaji haramu wa binadamu.

Iwapo wewe au jamaa yako mnalazimishwa kujiunga na utumishi wa kijeshi nchini Urusi - usisite, chukua hatua kabla haijachelewa. Ukraini inatoa njia salama ya kutoka.

Chanzo: Daily Monitor